5\/11\/2024<\/p>\n\n\n\n
5\/11\/2024 Bu yaz\u0131lar\u0131 yazarken ChatGPT\u2019den muhte\u015fem \u00f6neriler al\u0131yorum. Okumaya f\u0131rsat bulamad\u0131\u011f\u0131m makaleleri Google\u2019\u0131n Notebooklm\u2019i ile \u00f6zetlenmi\u015f podcastlere \u00e7eviriyorum. \u0130stanbul-Ankara aras\u0131 yolculuklar\u0131mda YouTube\u2019dan videolar dinleyerek, belki de okulda \u00f6\u011frendi\u011fimden daha fazlas\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyorum. Teknofeodallerden \u00f6\u011freniyor, yapay zeka ile i\u015fimi kolayla\u015ft\u0131r\u0131yorum. Ancak, \u00f6nceki yaz\u0131m\u0131 teknolojinin ve bu \u015firketlerin \u201cinsan\u0131n alt\u0131ndaki zemini kayd\u0131rd\u0131\u011f\u0131\u201d imas\u0131yla bitirdim. Bu yaz\u0131da, sergiledi\u011fim bu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1694,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-498","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog"],"aioseo_notices":[],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Yeni-Buyuk-Donusumun-Teknoloji-ve-Bolusum-Celiskisi-2.png",1024,1024,false],"landscape":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Yeni-Buyuk-Donusumun-Teknoloji-ve-Bolusum-Celiskisi-2.png",1024,1024,false],"portraits":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Yeni-Buyuk-Donusumun-Teknoloji-ve-Bolusum-Celiskisi-2.png",1024,1024,false],"thumbnail":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Yeni-Buyuk-Donusumun-Teknoloji-ve-Bolusum-Celiskisi-2-150x150.png",150,150,true],"medium":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Yeni-Buyuk-Donusumun-Teknoloji-ve-Bolusum-Celiskisi-2-300x300.png",300,300,true],"large":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Yeni-Buyuk-Donusumun-Teknoloji-ve-Bolusum-Celiskisi-2.png",640,640,false],"1536x1536":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Yeni-Buyuk-Donusumun-Teknoloji-ve-Bolusum-Celiskisi-2.png",1024,1024,false],"2048x2048":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Yeni-Buyuk-Donusumun-Teknoloji-ve-Bolusum-Celiskisi-2.png",1024,1024,false],"post-thumbnail":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Yeni-Buyuk-Donusumun-Teknoloji-ve-Bolusum-Celiskisi-2-803x490.png",803,490,true],"posty-box-slider-small":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Yeni-Buyuk-Donusumun-Teknoloji-ve-Bolusum-Celiskisi-2-96x96.png",96,96,true]},"rttpg_author":{"display_name":"test test","author_link":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/author\/ois\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"Blog<\/a>","rttpg_excerpt":"5\/11\/2024 Bu yaz\u0131lar\u0131 yazarken ChatGPT\u2019den muhte\u015fem \u00f6neriler al\u0131yorum. Okumaya f\u0131rsat bulamad\u0131\u011f\u0131m makaleleri Google\u2019\u0131n Notebooklm\u2019i ile \u00f6zetlenmi\u015f podcastlere \u00e7eviriyorum. \u0130stanbul-Ankara aras\u0131 yolculuklar\u0131mda YouTube\u2019dan videolar dinleyerek, belki de okulda \u00f6\u011frendi\u011fimden daha fazlas\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyorum. Teknofeodallerden \u00f6\u011freniyor, yapay zeka ile i\u015fimi kolayla\u015ft\u0131r\u0131yorum. Ancak, \u00f6nceki yaz\u0131m\u0131 teknolojinin ve bu \u015firketlerin \u201cinsan\u0131n alt\u0131ndaki zemini kayd\u0131rd\u0131\u011f\u0131\u201d imas\u0131yla bitirdim. Bu yaz\u0131da, sergiledi\u011fim bu…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/498","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=498"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/498\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1553,"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/498\/revisions\/1553"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1694"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=498"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=498"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=498"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Bu yaz\u0131lar\u0131 yazarken ChatGPT\u2019den muhte\u015fem \u00f6neriler al\u0131yorum. Okumaya f\u0131rsat bulamad\u0131\u011f\u0131m makaleleri Google\u2019\u0131n Notebooklm\u2019i ile \u00f6zetlenmi\u015f podcastlere \u00e7eviriyorum. \u0130stanbul-Ankara aras\u0131 yolculuklar\u0131mda YouTube\u2019dan videolar dinleyerek, belki de okulda \u00f6\u011frendi\u011fimden daha fazlas\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyorum. Teknofeodallerden \u00f6\u011freniyor, yapay zeka ile i\u015fimi kolayla\u015ft\u0131r\u0131yorum. Ancak, \u00f6nceki yaz\u0131m\u0131 teknolojinin ve bu \u015firketlerin \u201cinsan\u0131n alt\u0131ndaki zemini kayd\u0131rd\u0131\u011f\u0131\u201d imas\u0131yla bitirdim. Bu yaz\u0131da, sergiledi\u011fim bu \u00e7eli\u015fkinin nedenlerine \u0131\u015f\u0131k tutmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Yeni B\u00fcy\u00fck D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, birey olarak beni mutlu ederken baz\u0131 toplumsal kesimler ve \u00fclkeler i\u00e7in neden ekonomik riskler bar\u0131nd\u0131r\u0131yor? Nobel \u00f6d\u00fcll\u00fc hocam\u0131z Daron Acemo\u011flu\u2019nun g\u00f6r\u00fc\u015flerine kulak verip mikro iktisad\u0131n temellerine inerek anlamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.
Tekno-\u0130yimserlik: Teknolojinin Refah Getirdi\u011fi Varsay\u0131m\u0131<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n
Hayatta nedenini sorgulamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z pek \u00e7ok \u00f6nyarg\u0131m\u0131z var. Daron Acemo\u011flu\u2019na g\u00f6re bunlardan biri de \u201cteknolojik geli\u015fmenin otomatik olarak daha m\u00fcreffeh toplumlar yaratt\u0131\u011f\u0131\u201d fikri. Bu fikrin arkas\u0131nda daha fazla teknolojinin daha fazla \u00fcretime, artan \u00fcretimin i\u015fg\u00fcc\u00fc talebine yol a\u00e7aca\u011f\u0131, k\u00e2r ve \u00fccretlerin artarak herkese refah getirece\u011fi varsay\u0131m\u0131 bulunuyor. Acemo\u011flu, buna “tekno-iyimserlik” veya \u201cteknoloji modas\u0131\u201d (technology bandwagon) diyor. Tarihsel \u00f6rnekler \u00fczerinden teknoloji ile toplumsal refah aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131n kendili\u011finden olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bunu, iktisad\u0131n ortalama ve marjinal verimlilik kavramlar\u0131 ile a\u00e7\u0131kl\u0131yor.
Tekonolojinin Verimlilik ve \u0130\u015fg\u00fcc\u00fc \u00dczerindeki Etkisi<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n
Acemo\u011flu \u015f\u00f6yle diyor: Teknolojik geli\u015fmeler ve otomasyon, her \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n \u00fcretti\u011fi ortalama miktar\u0131 art\u0131rabilir; buna bir \u00fclkenin veya ekonominin ortalama verimlili\u011finin artmas\u0131 diyelim. Ancak, bu durumun herkese y\u00fcksek maa\u015f ve refah sa\u011flayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Daha anla\u015f\u0131l\u0131r olmas\u0131 i\u00e7in 5 i\u015f\u00e7inin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir at\u00f6lyede yeni al\u0131nan bir makinenin \u00fcretimi iki kat\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bu, i\u015fletmenin ortalama verimlili\u011fini art\u0131r\u0131r, yani \u00e7al\u0131\u015fan ba\u015f\u0131na \u00fcretim artar.
Peki, bu makine ayn\u0131 zamanda \u00f6nceki kadar i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 da gereksiz k\u0131larsa ne olacak? Burada devreye marjinal verimlilik kavram\u0131 giriyor. \u0130\u015fveren i\u00e7in as\u0131l \u00f6nemli olan, her yeni i\u015f\u00e7inin \u00fcretime yapt\u0131\u011f\u0131 ek katk\u0131d\u0131r. \u0130\u015fletme teknolojisini geli\u015ftirdi\u011fi ve verimlilik art\u0131\u015f\u0131n\u0131 makinelerle sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in art\u0131k ek i\u015f\u00e7ilerin marjinal verimlili\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcyor; at\u00f6lye ayn\u0131 s\u00fcrede daha fazla \u00fcretiyor ama i\u015f\u00e7ilere olan ihtiya\u00e7 azal\u0131yor. At\u00f6lye sahibi gelirini art\u0131r\u0131rken, i\u015f\u00e7ilerin g\u00fcndemini i\u015fsizlik olu\u015fturuyor.
Yelde\u011firmenleri, \u00c7\u0131r\u00e7\u0131r Makinesi ve Sanayi Devrim<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n
Acemo\u011flu\u2019na g\u00f6re bu yaln\u0131zca teorik bir varsay\u0131m de\u011fil; tarihte de desteklenen bir olgu. \u00d6rne\u011fin, Orta\u00e7a\u011f\u2019da yelde\u011firmenlerinin kullan\u0131m\u0131 verimlili\u011fi art\u0131r\u0131rken bundan as\u0131l fayda sa\u011flayanlar toprak sahibi elitler oldu; k\u00f6yl\u00fclerin refah\u0131 artmad\u0131\u011f\u0131 gibi, gelirleri muhtemelen d\u00fc\u015ft\u00fc. Ya da \u00e7\u0131r\u00e7\u0131r makinesinin icad\u0131: Bu bulu\u015f, pamuk i\u015fleme s\u00fcrecinde bir devrim yaratt\u0131 ancak refah art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamaktan \u00e7ok k\u00f6le ticaretini te\u015fvik etti. Sanayi Devrimi\u2019ne gelirsek, makinelerin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 ile tekstil \u00fcretiminde b\u00fcy\u00fck art\u0131\u015flar ya\u015fand\u0131; maliyetler d\u00fc\u015ft\u00fc, ortalama verimlilik h\u0131zla artt\u0131. Ancak bu geli\u015fme, geleneksel y\u00f6ntemlerle \u00e7al\u0131\u015fan kitlelerin i\u015fsiz kalmas\u0131na ve fabrikalarda i\u015f bulanlar\u0131n ise insani olmayan ko\u015fullarda \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda kalmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Acemo\u011flu\u2019na g\u00f6re tarihe bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, teknolojiyi kimin ve nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131, teknolojinin kendisinden daha \u00f6nemli hale geliyor.
Yeni B\u00fcy\u00fck D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde B\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm Krizi<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n
Bu durumun en b\u00fcy\u00fck etkilerinden biri, farkl\u0131 kesimlerin artan refahtan ald\u0131klar\u0131 pay; yani b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm. \u00d6nceki yaz\u0131m\u0131zda buna dair baz\u0131 tespitler yapm\u0131\u015ft\u0131k. \u00d6rne\u011fin, geleneksel firmalarda firma gelirlerinin %70-80\u2019i maa\u015f ve \u00fccretlere giderken bu oran yeni teknoloji firmalar\u0131nda %1 seviyesinde. Bu, teknoloji \u015firketlerinin daha d\u00fc\u015f\u00fck maa\u015f \u00f6dedi\u011fi anlam\u0131na gelmiyor; iki \u015feyi a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyor: Yeni teknoloji firmalar\u0131n\u0131n kazan\u00e7lar\u0131 tarihte e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f seviyelere ula\u015ft\u0131 ve ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 \u00fcretim girdisinin \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00fccretli i\u015f g\u00fcc\u00fc ile sa\u011fl\u0131yorlar. \u0130\u015fin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, teknoloji ve ellerindeki cihazlarla bedava veri sa\u011flayan kullan\u0131c\u0131lar yap\u0131yor.
D\u00fcnyan\u0131n en zengin 10 ki\u015fisinden 8\u2019i teknoloji sekt\u00f6r\u00fc liderleri; Elon Musk, Jeff Bezos, Larry Page ve Mark Zuckerberg gibi starlar\u0131m\u0131z var bunlardan baz\u0131lar\u0131 ABD’nin se\u00e7im ve y\u00f6netimlerinde de etkin isimler haline geldiler. Bu ki\u015filerin servetleri, sadece son on y\u0131lda katlanarak artarken, d\u00fcnya n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 gelir pastas\u0131ndaki pay\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fclmesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131. En zengin %1\u2019lik kesim, d\u00fcnya servetinin %45\u2019ini kontrol ediyor. Buna kar\u015f\u0131n d\u00fcnya n\u00fcfusunun %50’si, yani yakla\u015f\u0131k 3.9 milyar insan, toplam servetin yaln\u0131zca %2\u2019sine sahip. Bu dramatik fark, gelir pastas\u0131ndaki dengesizli\u011fin artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. ABD merkezli 5 b\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketi -Apple, Microsoft, Alphabet, Amazon ve Meta\u2019n\u0131n elde etti\u011fi gelir, bir\u00e7ok \u00fclkenin y\u0131ll\u0131k gayri safi yurti\u00e7i has\u0131las\u0131n\u0131 a\u015farak d\u00fcnya ekonomisinin neredeyse %6\u2019s\u0131na denk geliyor. \u00d6rne\u011fin, Amazon CEO\u2019su Andy Jassy’nin y\u0131ll\u0131k geliri, s\u0131radan bir Amazon \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n ortalama y\u0131ll\u0131k gelirinin yakla\u015f\u0131k 6.500 kat\u0131na e\u015fit. Bu durum, yaln\u0131zca teknoloji sekt\u00f6r\u00fcnde de\u011fil, genel i\u015fg\u00fcc\u00fc piyasas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir e\u015fitsizlik yarat\u0131yor. B\u00f6ylece, bu \u201cteknofeodaller\u201d d\u00fcnya genelinde sermaye birikimini kontrol ederken, sosyal ve ekonomik s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki makas giderek a\u00e7\u0131l\u0131yor.
\u00dclkeler?<\/u><\/strong>
Bireysel d\u00fczeyde durum b\u00f6yleyken, \u00fclkeler bak\u0131m\u0131ndan da e\u015fitsizlik artmaya devam ediyor. Gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda artan dengesizlik geli\u015fmi\u015f ve geli\u015fmekte olan \u00fclkeler i\u00e7in kal\u0131c\u0131 bir sorun gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ancak Yeni B\u00fcy\u00fck D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm \u00e7a\u011f\u0131nda, \u00f6zellikle geli\u015fmekte olan \u00fclkeleri daha bulutlu g\u00fcnler bekliyor. Dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, iktisadi b\u00fcy\u00fcme ve kalk\u0131nma konusunda geleneksel s\u00f6ylemleri sarsaca\u011fa benziyor. E\u011fer ekonominiz d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli imalata ve ihracata dayal\u0131ysa, yeni d\u00fczende bol \u015fans! Zira teknoloji ve otomasyon bu \u00fcretim modelini \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck maliyetlerle ikame edebilir. Bu etki, yaln\u0131zca imalatla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p, m\u00fc\u015fteri hizmetleri ve veri giri\u015fi gibi hizmet sekt\u00f6rlerini de do\u011frudan etkileyecek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"