Rekabet otoritelerinin d\u00fcnya genelinde art\u0131k yaln\u0131zca \u201chakem\u201d de\u011fil; piyasa yap\u0131s\u0131na y\u00f6n veren akt\u00f6rler haline geldi\u011fini; bu nedenle, T\u00fcrkiye\u2019de de Rekabet Kurulu\u2019nun verdi\u011fi kararlar\u0131n, sadece ihlal tespitleri olarak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda makroekonomik y\u00f6neti\u015fimin bir par\u00e7as\u0131 olarak okunmas\u0131 gerekti\u011fini bir \u00f6nceki yaz\u0131da belirtmi\u015ftik. Mesele art\u0131k sadece fiyatlar\u0131n artmas\u0131, verimlili\u011fin azalmas\u0131ndan ibaret de\u011fil; pazarlar\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131n, verinin tekelle\u015fmesinin i\u015fg\u00fcc\u00fc piyasalar\u0131ndan gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na, toplumsal refahtan siyasi istikrara kadar uzanan \u00e7ok daha geni\u015f bir etkisi var. <\/p>\n\n\n\n
De\u011fi\u015fen pazar yap\u0131lar\u0131 ile birlikte rekabet otoritelerinin d\u00f6n\u00fc\u015fen rolleri yeni tart\u0131\u015f\u0131lan konular de\u011fil asl\u0131nda. OECD\u2019nin 2024 y\u0131l\u0131nda Rekabet Global Formu kapsam\u0131nda yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 \u201cE\u015fitsizlik ve Rekabet Hukuku\u201d \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 rekabet otoritelerinin etki alan\u0131n\u0131 ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar\u0131 etrafl\u0131ca ele al\u0131yor. Geleneksel olarak rekabet hukuku fiyatlar, \u00fcretim miktarlar\u0131 ve t\u00fcketici refah\u0131 gibi mikro ekonomik g\u00f6stergelerle s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu s\u0131n\u0131rlar a\u015f\u0131lmakta. Raporda alt\u0131 \u00e7izilen nokta \u015fu: Gelir ve servet e\u015fitsizli\u011fi, piyasa yap\u0131lar\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f durumda. Baz\u0131 firmalar\u0131n artan piyasa g\u00fcc\u00fc sadece t\u00fcketici fiyatlar\u0131n\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fcn\u00fc de zay\u0131flat\u0131yor. Rekabet kurumlar\u0131 bu nedenle fiyat odakl\u0131 dar bir bak\u0131\u015ftan \u00e7\u0131karak, daha geni\u015f bir refah perspektifiyle hareket etmeye ba\u015fl\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn en somut \u00f6rneklerinden biri, i\u015fg\u00fcc\u00fc piyasalar\u0131na y\u00f6nelik rekabet hukuku eksenli m\u00fcdahaleler. \u0130\u015fg\u00fcc\u00fc piyasalar\u0131 uzun s\u00fcre rekabet hukuku uygulamalar\u0131n\u0131n radar\u0131ndan uzakta kald\u0131. Bu alan, \u00e7al\u0131\u015fma haklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan i\u015f kanunlar\u0131n\u0131n; gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da vergi politikalar\u0131n\u0131n konusu olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Ancak son y\u0131llarda artan \u015firketlerin birbirlerinden \u00e7al\u0131\u015fan almamaya y\u00f6nelik anla\u015fmalar\u0131, maa\u015f ve \u00fccretlerin bask\u0131lanmas\u0131na y\u00f6nelik uyumlu eylemleri rekabet otoritelerinin dikkatleri bu alana \u00e7ekti. Bu t\u00fcr uygulamalar \u00f6nceden yoktu da \u015fimdi \u00e7\u0131kt\u0131? Hay\u0131r, ama giderek daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olan derin bir ekonomik ger\u00e7ek bir kara delik gibi rekabet otoritelerini bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n i\u00e7inde \u00e7ekti. <\/p>\n\n\n\n
D\u00fcnya genelinde b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fkileri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f \u00f6l\u00e7ekte bozuluyor. World Inequality Database\u2019in 2024 raporuna g\u00f6re, d\u00fcnya son on y\u0131llarda ortalama olarak zenginle\u015fse de, bu zenginlik e\u015fit da\u011f\u0131lm\u0131yor. Gelir pastas\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck dilimi her \u00fclkede en \u00fcstteki %10 al\u0131yor. ABD gibi geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde bile, en zengin %1, ulusal gelirin %21\u2019ini tek ba\u015f\u0131na elinde tutuyor. <\/p>\n\n\n\n
Bunun ard\u0131nda da yo\u011funla\u015fman\u0131n artmas\u0131 var. Giderek artan i\u015fveren yo\u011funla\u015fmas\u0131, \u00f6zellikle baz\u0131 sekt\u00f6rlerde i\u015fverenlerin tek al\u0131c\u0131 (monopson) g\u00fcc\u00fc elde etmesine yol a\u00e7arken, bu durum \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n pazarl\u0131k pozisyonunu ciddi bi\u00e7imde zay\u0131flat\u0131yor. ABD\u2019de sendikala\u015fma oranlar\u0131n\u0131n tarihsel olarak d\u00fc\u015f\u00fck seviyelerde olmas\u0131, i\u015f\u00e7ilerin i\u015fveren kar\u015f\u0131s\u0131ndaki g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc daha da derinle\u015ftiriyor. Avrupa \u00fclkelerinde sendikal koruma g\u00f6rece daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olsa da, burada da \u00f6zel sekt\u00f6r yo\u011funla\u015fmas\u0131 ile birlikte i\u015fverenlerin pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fc art\u0131yor. Rekabet otoriteleri, bu yap\u0131sal dengesizli\u011fi yaln\u0131zca bir i\u015f hukuku sorunu olarak de\u011fil, piyasa i\u015fleyi\u015fini bozan bir rekabet sorunu olarak da de\u011ferlendirmeye ba\u015fl\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nersek tablo farkl\u0131 de\u011fil. M\u00fclkiye\u2019de dersini alma \u015fans\u0131na eri\u015fti\u011fim Prof Aykut Kibrit\u00e7io\u011flu\u2019nun son d\u00f6nemde yapt\u0131\u011f\u0131 iki \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019deki gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndaki bozulman\u0131n dramatik boyutlara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor. 2024 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7al\u0131\u015fan n\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k %40\u2019\u0131 asgari \u00fccretle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Dahas\u0131, artan enflasyon kar\u015f\u0131s\u0131nda asgari \u00fccretin al\u0131m g\u00fcc\u00fc erirken, memur, akademisyen ve emekli maa\u015flar\u0131n\u0131n da bu seviyeye yak\u0131nsad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu, sadece sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn de\u011fil, ayn\u0131 zamanda sosyal s\u0131n\u0131flar aras\u0131 hareketlili\u011fin de zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor. Gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 daral\u0131yor, orta s\u0131n\u0131f eriyor. <\/p>\n\n\n\n
Peki sosyal adalet kala kala rekabet hukukuna m\u0131 kald\u0131; neden vergi politikalar\u0131 gibi do\u011frudan etki edecek ara\u00e7lar kullan\u0131lm\u0131yor da rekabet hukuku gibi dolayl\u0131 ara\u00e7lar kullan\u0131yor? Bunlar birbirlerini d\u0131\u015flayan ara\u00e7lar de\u011fil. Ama siyaseten vergi artt\u0131rman\u0131n zorlu\u011fu da ortada. Trump\u2019\u0131n ilk i\u015fi yine y\u00fcksek gelirlilerin vergi y\u00fck\u00fcn\u00fc azaltmak oldu \u00f6rne\u011fin. Hem rekabet otoriteleri de anla\u015farak maa\u015flar\u0131 bask\u0131layan ya da \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n mobilitesini bask\u0131layan \u015firketlere y\u00fcksek cezalar uygulayarak do\u011frudan etki yaratabilecek g\u00fcce de sahip. \u00dcstelik rekabet hukukunun bu alanda olumlu sonu\u00e7lar verdi\u011fini g\u00f6steren \u00e7al\u0131\u015fmalar da yok de\u011fil. \u00c7in\u2019de 2008\u2019de y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren rekabet kanununun etkilerini inceleyen \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re, \u00f6zellikle piyasa g\u00fcc\u00fc y\u00fcksek firmalarda i\u015f\u00e7i gelirlerinin toplam gelir i\u00e7indeki pay\u0131 anlaml\u0131 \u015fekilde artm\u0131\u015f durumda. Rekabet politikalar\u0131yla piyasa g\u00fcc\u00fc s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015f, i\u015f\u00e7iler pazarl\u0131kta daha g\u00fc\u00e7l\u00fc hale gelmi\u015f. \u00c7in \u00f6rne\u011fi, rekabet hukuku uygulamalar\u0131n\u0131n sadece fiyat rekabetini de\u011fil, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fkilerini de etkileyebilece\u011fini g\u00f6steriyor. Bu yeni yakla\u015f\u0131m, i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fc salt bir maliyet kalemi olarak g\u00f6ren anlay\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen bir denge aray\u0131\u015f\u0131 ayn\u0131 zamanda. <\/p>\n\n\n\n
Ancak h\u00e2l\u00e2 iki temel soruya yan\u0131t verilmesi gerekiyor: <\/p>\n\n\n\n
(i) Rekabet kurumlar\u0131, i\u015fg\u00fcc\u00fc piyasalar\u0131nda ne t\u00fcr ihlalleri tespit ediyor ve hangi t\u00fcr davran\u0131\u015flar\u0131 yasaklayarak m\u00fcdahalede bulunuyor?<\/p>\n\n\n\n
(ii) Bu m\u00fcdahalelerin, \u00f6zellikle i\u015fletme maliyetleri \u00fczerindeki olas\u0131 etkileri ne d\u00fczeyde ve hangi durumlarda i\u015f d\u00fcnyas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen sonu\u00e7lara yol a\u00e7\u0131yor? <\/p>\n\n\n\n
Bu sorular, yaz\u0131 dizimizin bir sonraki b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ele al\u0131nacak. Zira bug\u00fcn rekabet hukukunun \u00e7izdi\u011fi s\u0131n\u0131rlar, art\u0131k sadece piyasa kurallar\u0131yla de\u011fil, toplum s\u00f6zle\u015fmesinin yeniden in\u015fas\u0131yla da ilgili.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Rekabet otoritelerinin d\u00fcnya genelinde art\u0131k yaln\u0131zca \u201chakem\u201d de\u011fil; piyasa yap\u0131s\u0131na y\u00f6n veren akt\u00f6rler haline geldi\u011fini; bu nedenle, T\u00fcrkiye\u2019de de Rekabet Kurulu\u2019nun verdi\u011fi kararlar\u0131n, sadece ihlal tespitleri olarak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda makroekonomik y\u00f6neti\u015fimin bir par\u00e7as\u0131 olarak okunmas\u0131 gerekti\u011fini bir \u00f6nceki yaz\u0131da belirtmi\u015ftik. Mesele art\u0131k sadece fiyatlar\u0131n artmas\u0131, verimlili\u011fin azalmas\u0131ndan ibaret de\u011fil; pazarlar\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131n, verinin tekelle\u015fmesinin i\u015fg\u00fcc\u00fc […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1692,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-502","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog"],"aioseo_notices":[],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Rekabet-Kurumunun-Makroekonomk-Sefernde-Tahkm-Ettg-Cephe-Isgucu-Piyasalari.png",1024,1024,false],"landscape":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Rekabet-Kurumunun-Makroekonomk-Sefernde-Tahkm-Ettg-Cephe-Isgucu-Piyasalari.png",1024,1024,false],"portraits":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Rekabet-Kurumunun-Makroekonomk-Sefernde-Tahkm-Ettg-Cephe-Isgucu-Piyasalari.png",1024,1024,false],"thumbnail":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Rekabet-Kurumunun-Makroekonomk-Sefernde-Tahkm-Ettg-Cephe-Isgucu-Piyasalari-150x150.png",150,150,true],"medium":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Rekabet-Kurumunun-Makroekonomk-Sefernde-Tahkm-Ettg-Cephe-Isgucu-Piyasalari-300x300.png",300,300,true],"large":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Rekabet-Kurumunun-Makroekonomk-Sefernde-Tahkm-Ettg-Cephe-Isgucu-Piyasalari.png",640,640,false],"1536x1536":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Rekabet-Kurumunun-Makroekonomk-Sefernde-Tahkm-Ettg-Cephe-Isgucu-Piyasalari.png",1024,1024,false],"2048x2048":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Rekabet-Kurumunun-Makroekonomk-Sefernde-Tahkm-Ettg-Cephe-Isgucu-Piyasalari.png",1024,1024,false],"post-thumbnail":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Rekabet-Kurumunun-Makroekonomk-Sefernde-Tahkm-Ettg-Cephe-Isgucu-Piyasalari-803x490.png",803,490,true],"posty-box-slider-small":["https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Rekabet-Kurumunun-Makroekonomk-Sefernde-Tahkm-Ettg-Cephe-Isgucu-Piyasalari-96x96.png",96,96,true]},"rttpg_author":{"display_name":"test test","author_link":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/author\/ois\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"Blog<\/a>","rttpg_excerpt":"Rekabet otoritelerinin d\u00fcnya genelinde art\u0131k yaln\u0131zca \u201chakem\u201d de\u011fil; piyasa yap\u0131s\u0131na y\u00f6n veren akt\u00f6rler haline geldi\u011fini; bu nedenle, T\u00fcrkiye\u2019de de Rekabet Kurulu\u2019nun verdi\u011fi kararlar\u0131n, sadece ihlal tespitleri olarak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda makroekonomik y\u00f6neti\u015fimin bir par\u00e7as\u0131 olarak okunmas\u0131 gerekti\u011fini bir \u00f6nceki yaz\u0131da belirtmi\u015ftik. Mesele art\u0131k sadece fiyatlar\u0131n artmas\u0131, verimlili\u011fin azalmas\u0131ndan ibaret de\u011fil; pazarlar\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131n, verinin tekelle\u015fmesinin i\u015fg\u00fcc\u00fc…","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/502","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=502"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/502\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1550,"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/502\/revisions\/1550"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1692"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=502"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=502"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bendensorulur.com\/rm\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=502"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}